در روان‌درمانی نوع درمان بر اساس شرایط فرد انتخاب می‌شود و گاهی‌اوقات ممکن است درمانگر از ترکیب چندین رویکرد درمانی برای بهبود وضعیت بیمار استفاده کند. در ادامه با انواع مختلف این روش آشنا می‌شوید:

۱- روان درمانی اگزیستانسیال یا وجودی

در این رویکرد درمانی، معنا و هدف زندگی و نحوه سازگاری با جهان به فرد آموزش داده می‌شود. فرد در طی گفتگو با درمانگر یاد می‌گیرد که انتخاب‌هایش چگونه بر آینده او تاثیر می‌گذارند. برای بهبود افسردگی، اضطراب، ترس شدید و اعتیاد می‌توان از این رویکرد کمک گرفت.

۲- روانکاوی

روان درمانی از نظر فروید که بنیان‌گذار روانکاوی است بر مفاهیمی همچون ناخودآگاه و تعارضات روانی تمرکز دارد. فروید معتقد بود که بسیاری از مشکلات روانی به دلیل تعارضات ناهشیار و تجربیات سرکوب‌شده دوران کودکی شکل می‌گیرند. او برای کمک به افراد در درمان این مشکلات، روش روانکاوی را توسعه داد تا فرد طی گفتگو با درمانگر به افکار، احساسات و تجربیات ناخودآگاه خود دسترسی پیدا کند. برای درمان اختلالات شخصیتی، ترس‌های عمیق و مشکلات ریشه‌ای روانشناختی می‌توان از این رویکرد استفاده کرد.

۳- روان درمانی تحلیلی

این رویکرد بر اساس نظریه‌های زیگموند فروید و سایر روانکاوان توسعه یافته و در واقع از دل روانکاوی بیرون آمده است. روان‌درمانگران تحلیلی به دنبال کاوش در لایه‌های عمیق‌تر روان هستند؛ به همین دلیل تجربیات گذشته، مخصوصا دوران کودکی و تاثیرات آن بر رفتار و تفکر فعلی فرد را مورد بررسی قرار می‌دهند.

۴- روان درمانی پویشی

رویکرد روان پویشی بر کشف تجربیات و احساسات ناخودآگاه که ممکن است در دوران کودکی شکل گرفته باشند و بر رفتار فعلی فرد تاثیر بگذارند، تمرکز دارد. بیمار با روان‌درمانگر در مورد تجربیات گذشته خود حرف می‌زند تا احساسات آزاردهنده را بهتر درک و مدیریت کند. نتیجه جلسات روان‌پویشی، تقویت خودآگاهی و تغییر الگوهای قدیمی است. این رویکرد به درمان افسردگی، مشکلات ارتباطی، اختلالات شخصیت و اضطراب کمک می‌کند.

۵- درمان شناختی رفتاری

درمان شناختی رفتاری یا CBT به فرد کمک می‌کند تا افکار و احساسات خود را بهتر بشناسد و شناخت بیشتری نسبت به اثرگذاری آن‌ها بر اعمال و خلق‌وخوی خود پیدا کند. در واقع، فرد به کمک درمان CBT می‌تواند افکار و رفتارهای منفی خود را تغییر دهد و بیاموزد که چگونه الگوها و عادت‌های فکری سالم را جایگزین آن‌ها کند. برای درمان اختلالاتی همچون وسواس، افسردگی، اضطراب، اختلالات خوردن، استرس شدید، مشکلات روابط فردی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) می‌توان از این رویکرد استفاده کرد.

۶- روان درمانی گروهی

۷- روان درمانی فردی

برخی افراد نیاز دارند برای بهبود یا تغییر زندگی خود با یک درمانگر صحبت کنند. در فرآیند روان‌درمانی فردی که طی آن مراجع به صورت تکی با درمانگر ملاقات می‌کند، به مسائل شخصی، عاطفی و مشکلات روحی که بیمار به تنهایی قادر به تحمل آن‌ها نیست، پرداخته می‌شود. در طول این جلسات، درمانگر به افزایش اعتمادبه‌نفس مراجع کمک می‌کند، همچنین به او مهارت‌هایی را یاد می‌دهد تا هنگام گذر از سختی‌ها و گرفتن تصمیمات مهم، عملکرد درستی داشته باشد.

۸-روان درمانی انگیزشی

این رویکرد مشاوره‌ای و درمانی با هدف ایجاد انگیزه در افراد برای تغییر رفتارهای ناسالم طراحی شده است. درمان انگیزشی معمولا برای مشکلاتی مانند ترک اعتیاد، اضافه وزن، مدیریت استرس و تغییر سبک زندگی غلط استفاده می‌شود.

در این رویکرد به جای ارائه دستورات یا راهنمایی مستقیم، به فرد کمک می‌کنند تا خودش دلایل تغییر را بیابد و بر اساس انگیزه‌های درونی برای اصلاح آن‌ها تلاش کند.

۹- روان درمانی لازاروس

رویکرد لازاروس که با نام روان درمانی چندوجهی شناخته می‌شود، مبتنی بر این باور است که مشکلات روانشناختی انسان چندبعدی هستند و برای درمان آن‌ها باید به بررسی ابعاد مختلف رفتار و روان پرداخت. این رویکرد بر اساس اصول درمان شناختی رفتاری شکل گرفته است، اما به جنبه‌های بیشتری از رفتار و عملکرد انسان توجه دارد.

۱۰- خود روان درمانی

منظور از خود روان‌درمانی یا Self-Therapy، تلاش فرد برای کمک به خود در حل مشکلات روانشناختی، عاطفی یا رفتاری بدون حضور مستقیم یک روان‌درمانگر است. این روش معمولا به کمک تکنیک‌ها و ابزارهای روان درمانی که توسط متخصصان سلامت روان تایید شده‌اند، انجام می‌شود، اما فرد آن روش‌ها را از کتاب‌ها، مقالات، پادکست‌ها، ویدئوهای آموزشی یا دوره‌های آنلاین می‌آموزد. خود روان‌درمانی ممکن است مشکلات سطحی رفتاری و عاطفی را بهبود ببخشد، اما در مواردی مانند اختلالات روانشناختی نه تنها موثر نیست؛ بلکه می‌تواند باعث تشدید علائم شود.

آیا روان درمانی موثر است؟

در پاسخ به این سوال می‌توان گفت بله. روان‌درمانی در بسیاری از موارد موثر است و به افراد کمک می‌کند تا مشکلات خود را بشناسند و بتوانند آن‌ها را مدیریت کنند. تاکنون مطالعات زیادی درباره اثربخشی این روش درمان انجام شده و بسیاری از آن‌ها تایید می‌کنند که رویکردهای مختلف روان‌درمانی به تنهایی یا گاهی در ترکیب با دارو درمانی اثر بلندمدت دارند.

به عنوان مثال، متخصصان سلامت روان درمان شناختی رفتاری (CBT) را بهترین روان درمانی برای بهبود اضطراب شدید و افسردگی معرفی می‌کنند که در اغلب موارد به اندازه دارو درمانی موثر واقع می‌شود. با این حال، ممکن است میزان اثرگذاری روان‌درمانی در هر فرد تحت شرایطی همچون نوع اختلال، شدت آن، روش و پایبندی بیمار به درمان متغیر باشد.